За час перахода "КВ" на новы сайт, у свеце ВПЗ адбылося нямала цікавых падзей. У гэтым аглядзе нагадаем пра тыя з іх, якія будуць мець значэнне і ў найбліжэйшай будучыні: 20-годдзе Linux і новая нумарацыя ядра, развіццё офісных пакетаў LibreOffice і OpenOffice.org, выхад першай версіі дыстрыбутыва Mageia - форка Mandriva.

Новая нумарацыя ядра Linux

У гэтым годзе ў супольнасці Linux-распрацоўнікаў пачаліся святы з нагоды дваццацігоддзя з моманту з'яўлення ядра Linux. Два дзесяцігоддзя таму ў жніўні 1991-га года студэнт Хельсінскага ўніверсітэта Лінус Торвальдс абвясціў праз рассылку карыстальнікаў аперацыйнай сістэмы Minix, што ён збіраецца зрабіць аналагічную сістэму і для сямейства кампутараў IBM PC. І ўжо ў верасні 1991-га года з'явілася версія сістэмы 0.01, якую Торвальдс назваў Linux, і якая цяпер эвалюцыянавала ў практычна прамысловы стандарт.

З нагоды юбілея ўжо на ўсю моц адбываюцца святочныя мерапрыемствы. У Японіі, не гледзячы на складаную тэхнагенную абстаноўку, у пачатку гэтага лета арганізацыя Linux Foundation правяла ўрачыстую канферэнцыю LinuxCon, дзе з гэтай нагоды перад публікай спецыяльна выступіў сам родапачынальнік сістэмы Лінус Торвальдс. Як і належыць, у гонар такой буйнай падзеі не абышлося без распівання спіртных напояў.

Але галоўнае, што прымеркаваў да юбілею Лінус Торвальдс - гэта змена нумарацыі ядра. У канцы мая Торвальдс прадставіў кандыдат у рэлізы ўжо з версіяй 3.0. Адпаведна версія 2.6.39 апынулася апошнім выпускам з галінкі 2.6.x.

Але ў адрозненне ад папярэдняй змены нумарацыі, пасля якой прайшло ўжо каля 10 гадоў, версія 3.0 не ўносіць кардынальных змяненняў у функцыянальнасць і архітэктуру ядра. Новая нумарацыя з'яўляецца выключна юбілейнай і ніякіх прынцыповых парушэнняў сумяшчальнасці з галінкай 2.6 не ўтрымлівае. Хіба што могуць паўстаць праблемы ў некаторых праграмістаў, якія ня ўмеюць карэктна парсіць версіі ядра.

Лінус ўжо даўно пагражаў змяніць бягучую нумарацыю. Таму маючы адбыцца юбілей праекта і стаў добрай нагодай для гэтай змены.

Развіццё LibreOffice і OpenOffice.org

Арганізацыя Document Foundation прадставіла новую версію адчыненага офіснага пакета LibreOffice 3.4. Гэты пакет з'яўляецца форкам і альтэрнатывай офіснаму пакету Oracle OpenOffice.org. Ён з'явіўся ў мінулым годзе ў выніку разыходжання меркаванняў з нагоды палітыкі развіцця OpenOffice.org паміж кампаніяй Oracle і часткай распрацоўнікаў гэтага праекта.

Стваральнікі LibreOffice ўзялі хуткі тэмп працы. Папярэдні першы выпуск з'явіўся ў канцы студзеня гэтага года, і вось ужо да лета гатова новая версія. І ў далейшым праект мае намер падтрымліваць паўгадавы цыкл распрацоўкі.

З навін версіі LibreOffice 3.4 трэба адзначыць больш цесную інтэграцыю з аперацыйнымі сістэмамі GNU/Linux, і ў прыватнасці з Ubuntu. Напрыклад, палепшана адлюстраванне шрыфтоў пры дапамозе графічнай бібліятэкі Cairo. Для карыстальнікаў Ubuntu дададзеная інтэграцыя з новым карыстацкім інтэрфейсам Unity.

Праведзена праца над эрганомікай самога інтэрфейсу LibreOffice. Змяніўся дыялог Move/Copy у Calc. Узоры напісання шрыфтоў для спецыфічных моў пры выбары з меню зараз адлюстроўваюцца ў дадатковым палі.

З функцыянальных змен можна адзначыць новыя магчымасці выбару колеру пры працы з графікамі, градыентамі, ценямі, падзяляльнымі лініямі слупкоў і зносак. Дададзены рэжым грэцкіх знакаў для маркераў і нумарацыі. Для таблічнага працэсара Calc з'явілася захаванне пры імпарту OLE-спасылак у фармаце Excel. Раней Calc проста ігнараваў гэтыя OLE-спасылкі, але цяпер яны аўтаматычна пераўтворацца ў знешнія.

Але акрамя функцыянальнасці важным пытаннем LibreOffice з'яўляецца арганізацыйныя пытанні. Праект нядаўна пачаў сваё існаванне, і пазітыўным арганізацыйным момантам з'яўляецца тое, што колькасць распрацоўнікаў, якія ўдзельнічаюць у яго развіцці, расце. Пры падрыхтоўцы новай версіі ўдзел прынялі каля 150 праграмістаў, а лік энтузіястаў за мінулыя паўгода перавысіў паказчыкі OpenOffice.org за 10 гадоў. Такому росту цікавасці сярод распрацоўнікаў спрыяе адсутнасць неабходнасці падпісваць нейкія асаблівыя мудрагелістыя пагаднення на перадачу кода ў праект, як гэта было раней ў часы Sun Microsystem.

Але варта сказаць, што і ў табары канкурэнтаў у асобе Oracle арганізацыйнаму пытанню таксама была нададзена значная ўвага. Кампанія таксама прыйшла да высновы, што OpenOffice.org павінен развівацца пад крылом незалежнага супольнасці і перадала гэты офісны пакет арганізацыі Apache Software Foundation. І ў сярэдзіне ліпеня гэты вядомы фонд прыняў з рук Oracle праект OpenOffice.org ў свой інкубатар, каб пасля неабходных працэдур праверкі перавесці яго ў разрад першасных праектаў.

Галоўнай задачай, якая зараз стаіць перад фондам ASF - гэта пераліцэнзаванне зыходнага кода гэтага офіснага пакета ў адпаведнасці з ліцэнзіяй Apache, замест раней выкарыстоўванай ліцэнзіі LGPL. Ліцэнзія Apache больш лаяльная для камерцыйнага прымянення і дазваляе ствараць зачыненыя прадукты, не раскрываючы унесеных у іх паляпшэнняў.

Але з іншага боку новыя правілы могуць запатрабаваць выдалення або поўнага перапісвання ўсіх несумяшчальных з ліцэнзіяй Apache знешніх залежнасцяў, як, напрыклад, прадусталяваныя слоўнікі і шрыфты. А гэта значыць, што для канчатковага карыстальніка OpenOffice.org можа вельмі моцна змяніцца. І яшчэ невядома, ці стануць гэтыя змены адраджэннем праекта або жа яго стагнацыяй.

Mageia 1

І напрыканцы з навінаў ВПЗ, якія маюць цікавасць у плане іх далейшага развіцця, адзначу выхад першага выпуску дыстрыбутыва Mageia 1. Гэты дыстрыбутыў падобны на LibreOffice у тым сэнсе, што таксама з'яўляецца форкам раней больш вядомага праекта. Mageia арганізавалі частка распрацоўшчыкаў папулярнага ў былыя часы дыстрыбутыва Mandriva.

Як вядома, у распрацоўку французскага дыстрыбутыва Mandriva інвеставаў сродкі расійскі інвестыцыйны фонд NGI. І зараз гэты дыстрыбутыў з'яўляецца адным з праектаў па стварэнні амбіцыйнай расійскай нацыянальнай праграмнай платформы. Але частка былых распрацоўшчыкаў хацела б і далей ствараць свой просты дыстрыбутыў Linux для звычайнага карыстача. І такім чынам нарадзілася сістэма Mageia.

Гэты форк збіраецца працягваць старыя традыцыі Mandriva. Гэта выяўляецца нават у тым, што першая версія Mageia недалёка адышла ад версіі Mandriva 2010.1. Былі толькі перасабраная новыя версіі пакетаў. Распрацоўшчыкі не сталі эксперыментаваць з новым рабочым асяроддзем GNOME 3, а ўключылі ў дыстрыбутыў GNOME 2.32. Першую версію Mageia выпусцілі толькі каб пазначыць сваю прысутнасць сярод канкурэнтаў, а інавацыі варта чакаць у наступных выпусках.

Міхаіл АСТАПЧЫК